Schrijf je als bedrijf in voor een aanbesteding van een gemeente, provincie of een andere publieke organisatie? Dan kun je te maken krijgen met social return, of SROI (Social Return on Investment). De opdrachtgever vraagt je om een gedeelte van de opdracht te gebruiken voor het werk, de ontwikkeling of de opleiding van mensen die het moeilijk hebben om een baan te vinden.
Toch blijft vaak onduidelijk wat die verplichting precies behelst en hoe een bedrijf daar in de praktijk handen en voeten aan kan geven. Dit artikel laat zien hoe social return bij aanbestedingen vorm krijgt en in de praktijk werkt.
Wat is social return bij een aanbesteding?
Een aanbesteding is de procedure waarmee een overheid of publieke organisatie een opdracht in de markt zet, bijvoorbeeld voor de aanleg van een weg, het schoonmaken van gebouwen of het verzorgen van catering. Bedrijven kunnen daarop inschrijven, en de opdrachtgever kiest de inschrijving die het beste aan de voorwaarden voldoet. Omdat het om publiek geld gaat, stelt de opdrachtgever vaak aanvullende eisen, en social return is daar een van.
Social return gebruikt publieke inkoop om extra kansen op werk en ontwikkeling te creëren. De invulling kan bestaan uit betaald werk, werkervaringsplaatsen, stages, opleidingen of begeleiding naar werk. De verplichting geldt meestal bij opdrachten boven een bepaalde drempelwaarde, en komt veel voor in sectoren als bouw, groen, schoonmaak, catering en logistiek.
De opdrachtgever beschrijft in de aanbestedingsstukken hoe de social-returnverplichting wordt berekend en welke activiteiten meetellen. Dat beleid verschilt per organisatie en soms zelfs per opdracht.
Wanneer is SROI verplicht voor een bedrijf?
Voor bedrijven ontstaat de verplichting zodra social return als eis of uitvoeringsvoorwaarde in de aanbesteding is opgenomen en je de opdracht krijgt.
Een veelgebruikte manier om social return vast te leggen is een percentage van de opdrachtsom of loonsom. PIANOo, het Expertisecentrum Aanbesteden van de Nederlandse overheid, geeft aan dat in de praktijk vaak 2% tot 5% van de opdrachtsom wordt gebruikt. Bij sommige opdrachten ligt dat percentage lager of juist hoger. De exacte eis staat altijd in de aanbestedingsstukken.
Social return kan ook anders worden uitgevraagd, bijvoorbeeld als een minimumaantal arbeidsuren of via een plan van aanpak. Controleer daarom vooraf:
- welk percentage, bedrag of aantal uren geldt;
- welke doelgroepen meetellen;
- welke vormen van werk, opleiding of begeleiding worden geaccepteerd;
- binnen welke periode de verplichting moet zijn ingevuld;
- hoe de inzet moet worden geregistreerd en aangetoond.
De opdrachtgever bepaalt deze voorwaarden per aanbesteding. De invulling en waardering van social return kunnen daardoor per gemeente of publieke organisatie verschillen.
Hoe kun je als bedrijf aan de verplichting voldoen?
Social return kan op allerlei manieren worden ingevuld:
- Geef mensen uit de doelgroep een plek binnen de organisatie, bijvoorbeeld met een regulier contract of via een leerwerktraject.
- Besteed opdrachten uit aan een sociaal werkbedrijf dat werk biedt aan mensen die moeilijk aansluiting vinden op de arbeidsmarkt.
- Bied opleiding en persoonlijke begeleiding, bijvoorbeeld via stages, leerwerkplekken of praktijkverklaringen.
- Door aankopen te doen bij sociale ondernemingen, dragen ook de uitgegeven euro’s indirect bij aan maatschappelijke impact.
Veel bedrijven combineren beide aanpakken en stemmen hun keuze af op de opdracht en de capaciteit die voorhanden is.
Van SROI-verplichting naar structurele werkplekken
Social return hoeft niet beperkt te blijven tot één aanbesteding. Organisaties kunnen werk structureel anders organiseren en vooraf plekken beschikbaar stellen voor mensen die extra ondersteuning nodig hebben.
Wil je impactwerkgever worden, dan werkt IBN bijvoorbeeld met vooraf afgesproken passende werkplekken voor kandidaten die via praktijkleren en begeleiding zijn voorbereid op hun volgende stap naar werk. Zo wordt SROI niet alleen onderdeel van de opdracht, maar ook een bouwsteen voor de manier waarop de organisatie sociaal werkgeverschap vormgeeft.